Ова е приказна за една планина, вековна историја, лековити билки, пчели и семејна љубов.

Постојат места што ги посетуваме за да се одмориме од секојдневието. Постојат места што нè восхитуваат со својата убавина, со својата тишина и со погледите што се отвораат пред нас. Но постојат и такви места што не можеме да ги објасниме само со зборови. Места на кои не се чувствуваме како посетители. Места на кои, колку и пати да се вратиме, имаме чувство дека нешто во нас повторно си доаѓа дома.

За мене, едно од тие места е Туртела, дел, месност од Малешевските планини.

Скриена во прегратките на Малешевијата, меѓу планинските шуми, ливадите, потоците и мирисот на земјата, Туртела е многу повеќе од географска точка на картата. Таа е место со минато. Со природа што постојано се обновува. Со приказни што ги надживеале генерациите. И, за мене лично, место со длабока семејна и духовна вредност. Овде се среќаваат два света што отсекогаш сум ги сакала — светот на лековитите растенија и светот на пчелите.

Тука собирам речиси 90% од билките што ги користам во моите HYGIA подготовки. А токму тука моите родители ги чуваат своите пчели.

И можеби затоа Туртела никогаш не ја доживувам само како планина.  Таа е дел од мојата животна приказна.

Туртела се наоѓа во источниот дел на Македонија, во Општина Берово, во пределот на Малешевските Планини, на приближно 1.167 метри надморска височина. Малешевските Планини припаѓаат на стариот Родопски планински систем. Нивните заоблени била, шумски падини, ливади и изворски предели создаваат природна целина со исклучителна разновидност. Највисокиот врв на Малешевските Планини е Џами Тепе, со височина од околу 1.801 метар, а овие планини се поврзани и со изворишните предели на реката Брегалница. Тука природата има свој ритам. Пролетта доаѓа со будење на растенијата, со свежина во воздухот и со првите цветови. Летото ги исполнува ливадите со мириси, инсекти, пчели и растителен живот. Есента ги облекува шумите во златна, бакарна и црвена боја. А зимата носи тишина, одмор и време во кое природата ја собира својата сила за следното будење. Овие годишни промени не се само убавина за очите. Тие се основата на животниот циклус на растенијата и на сè што зависи од нив. И токму затоа, за еден билкар, планината никогаш не изгледа исто двапати. Секое враќање носи ново набљудување, ново искуство и нова лекција.

Кога денес чекориме по планинските патеки на Туртела, лесно можеме да помислиме дека отсекогаш биле само шуми, ливади и пасишта. Но ова место има и своја историска приказна. Туртела се споменува како археолошки локалитет од IV век, односно од периодот на доцната антика. Ова е време кога на Балканот се менувале држави, култури, населби и начини на живот. Планинските предели не биле отсечени од човечката историја. Напротив, луѓето ги користеле нивните природни богатства, водата, шумите и пасиштата, а во поширокиот регион постоеле населби и патишта што ги поврзувале заедниците. Особено интересно е што Туртела се појавува и во едно од старите преданија за настанувањето на Берово. Според ова предание, името Берово се поврзува со зборот „берење“, односно собирање на населението од постари населби. Меѓу местата од кои, според преданието, се собирале луѓето се споменуваат Туртела, Селца, Рибница, Раздоло, Клепало и Добри Лаки. Тоа не е конечен историски доказ за потеклото на денешно Берово, но претставува значаен дел од локалното предание. И секогаш кога размислувам за ова, во мене се буди едно посебно чувство.

Колку човечки животи поминале низ овие предели?

Колку луѓе ја обработувале земјата, чувале добиток, собирале дрва, барале вода, ги познавале растенијата и го граделе својот живот во близина на природата?
Колку мајки ги учеле своите деца да препознаваат растенија?
Колку знаења се пренесувале од поколение на поколение, без книги, без лаборатории, само преку искуство, набљудување и секојдневен живот?
Не можеме со сигурност да ги знаеме одговорите. Но можеме да ја почувствуваме тежината на времето што поминало. И да покажеме почит кон оние што живееле пред нас. Тука живееле моите прадедо и прабаба.

Историјата на ова место не завршува со старите населби. Туртела е поврзана и со христијанското духовно наследство на Малешевијата. Во описите на планинарската патека Беровско Езеро – Двориште – Бела Вода се наведува дека патеката поминува низ Туртела, покрај црквата „Св. Илија“. Во историските осврти за Берово се споменува и црквичка во месноста Туртела. Колку лета се ладевме на изворот со рѓава вода што извира токму таму… Ова е уште една нишка што го поврзува местото со животот на луѓето кои низ вековите живееле во овој крај.

За мене, како човек што верува во Бога, природата отсекогаш била едно од местата каде што најсилно ја чувствувам благодарноста за создадениот свет. Не затоа што планината има некаква мистична моќ. Туку затоа што таму, далеку од секојдневната врева, полесно го забележуваме она што често го пропуштаме. Совршениот ред на годишните времиња.  Малото семе од кое израснува растение. Цветот што ја храни пчелата. Дождот што ја напојува земјата. И тишината во која човекот повторно може да ги слушне сопствените мисли. Понекогаш најдлабоката молитва е едноставно благодарноста.

Малешевските Планини се познати по својата разновидна вегетација. Во поширокиот регион се среќаваат букови и дабови шуми, борови насади, планински ливади, пасишта, грмушести заедници и влажни живеалишта покрај потоци. Секое од овие живеалишта создава различни услови за растенијата. Некои сакаат сонце и отворени ливади. Други се развиваат во полусенка, покрај шумските рабови. Трети бараат повеќе влага, посвежа почва или заштита од силните летни горештини. Токму таа разновидност на условите овозможува и голема разновидност на растителниот свет. Во Малешевскиот регион се среќаваат бројни ароматични и традиционално употребувани лековити растенија, меѓу кои се споменуваат мајчина душица, ајдучка трева, кантарион, нане, бозел, јаглика и други видови. Шумските рабови и ливадите се дом и на диви плодови, меѓу кои шипинка, капина, глог, малина и диви јагоди. Сепак, не секое растение од поширокиот Малешевски регион расте на секој дел од Туртела.

Зошто планинското потекло на билките е важно?

Често слушаме дека планинските билки се посебни. И навистина, условите во кои расте едно растение можат да влијаат врз неговиот хемиски состав. Надморската височина, сончевата светлина, температурата, достапноста на вода, составот на почвата и фазата на развој можат да влијаат врз создавањето на ароматични и други секундарни растителни соединенија. Токму затоа две растенија од ист вид, но од различни места, не мора да имаат сосема идентичен состав. Но сакам да нагласам нешто што за мене е многу важно. Планинското потекло само по себе не е гаранција дека една билка е посилна, побезбедна или полековита. Нејзиниот квалитет зависи од многу фактори — точната идентификација, здравјето на растението, чистотата на местото, правилното  берење, сушењето и понатамошната подготовка. Затоа билкарството за мене не е само романтична приказна за растенијата. Тоа е и одговорност. Да знаеш што собираш. Да знаеш зошто го собираш.  И да знаеш како да го зачуваш она што природата го создала.

Малкумина знаат дека речиси 90% од билките што ги користам во моите HYGIA подготовки ги собирам токму во пределот на Туртела. Ги собираат моите родители. Ова е нешто што ми е особено драго. Бидејќи кога ќе погледнам едно шишенце тинктура, еден мацерат или мелем, јас не гледам само готов производ. Го гледам целиот пат што претходел. Го гледам растението во неговото природно живеалиште. На времето, на воздухот, на мирисот на ливадата. На часовите поминати во внимателно собирање, прегледување и подготовка. Го гледам целиот процес — од свежото растение до неговото сушење или мацерирање, од подготовката до последната тегличка. И затоа HYGIA за мене никогаш не била само идеја да се создаваат природни производи. HYGIA е мојот начин да го поврзам знаењето за растенијата со вистинска, рачна и одговорна работа.  Не купувам приказна за природата за да ја ставам на етикета. Јас одам во природата. Ја набљудувам. Учам од неа. И се трудам да го зачувам нејзиното богатство во подготовките што ги создавам. Тоа не значи дека секоја состојка во HYGIA доаѓа од Туртела. За дел од маслата, восоците и другите суровини користам и други извори. Но голем дел од билките што ја даваат растителната основа на моите подготовки го имаат своето потекло токму тука. И тоа е дел од идентитетот што сакам да го зачувам.

Туртела и пчелите на моите родители – една посебна семејна приказна

Постои уште една причина поради која ова место има толку голема вредност за мене. Причина што не може да се измери ниту со надморска височина, ниту со бројот на растителни видови, ниту со историските податоци. Тука моите родители ги чуваат своите пчели. И оваа едноставна реченица за мене носи толку многу љубов. Едни исти ливади. Едни исти цветови. Едно исто небо. Но различни начини на кои човекот може да биде поврзан со природата. Моите родители преку пчеларството. Јас преку билкарството. И колку повеќе размислувам за ова, толку повеќе сфаќам дека HYGIA не е приказна што започнала само со мојата одлука да создадам сопствени производи. Таа е поврзана и со вредностите што сум ги понела од домот. Со трудот. Со трпението. Со почитта кон земјата. Со сознанието дека она што навистина вреди не се создава преку ноќ. И пчеларството и билкарството бараат нешто што денешниот свет сè почесто го заборава.

Трпение.

Не можеш да му наредиш на цветот кога да процвета. Не можеш да ја натераш пчелата да го следи твојот распоред. Не можеш да го забрзаш секој природен процес без да ризикуваш да го нарушиш. Можеш само да набљудуваш, да учиш, да работиш и да го почитуваш времето што му е потребно на животот. И тоа е една од најголемите лекции што природата ми ги дала.

За крај, лековитите растенија имаат долго место во традицијата на Малешевијата и на македонскиот народ. Во минатото, кога пристапот до медицинска грижа бил ограничен, луѓето се потпирале и на знаењата за растенијата што растеле во нивната околина. Се подготвувале чаеви, облоги, растителни масла, мелеми и други домашни препарати. Некои од тие традиционални употреби подоцна добиле и научна поткрепа. За други, доказите сè уште се ограничени. А дел од старите практики денес знаеме дека можат да бидат несоодветни или ризични. Затоа за мене почитувањето на традицијата не значи слепо повторување на сè што некогаш се правело. Значи да го зачуваме вредното знаење, да го истражуваме, да го проверуваме и да го применуваме одговорно. Билката има свој ботанички идентитет. Свој хемиски состав. Своја традиционална употреба. Но и свои ограничувања, можни интеракции и контраиндикации. И токму затоа секој препарат бара внимание. Од правилното препознавање на растението до изборот на начинот на подготовка. Од количината што се користи до начинот на чување.

Природно не значи автоматски безопасно. Но природното знаење заслужува да биде истражувано, негувано и почитувано.

Кога ја создавав HYGIA, знаев дека не сакам таа да биде само уште едно име на природна козметика или билни препарати. Сакав во неа да има нешто мое. Мое знаење. Мој труд. Мој поглед кон природата.  Мој начин на создавање. И денес, кога размислувам за тоа што навистина стои зад HYGIA, сè почесто ми се враќа сликата на планината. На билките. На семејството. На сите тие мали моменти што не се гледаат на етикетата.  Бидејќи HYGIA не започнува со пакувањето. Не започнува со фотографијата на производот. Не започнува ниту со неговото име. За мене, HYGIA започнува таму каде што растат билките. Во местата на кои се враќам со години. Во љубопитноста што ме тера да учам повеќе. Во одговорноста да не земам од природата повеќе отколку што треба. Во почитта кон семејството што ме научило дека секој плод бара труд. И во желбата  оваа љубов да ја преточам во нешто што ќе има вистинска вредност за другите. Не ветувам чуда. Не верувам дека една билка може да биде одговор за секоја здравствена состојба. Но верувам во вредноста на знаењето, во одговорното користење на растенијата и во  секојдневните навики со кои можеме подобро да се грижиме за себе. И верувам дека кога нешто се создава со внимание, почит и одговорност, тоа се препознава.

Природата не е наследство што сме го добиле за да го потрошиме. Таа е одговорност што треба да ја пренесеме понатаму.

И така, кога денес повторно ќе застанам на Туртела и ќе погледнам кон шумите, ливадите и местото каде што моите родители ги чуваат пчелите, чувствувам нешто што тешко се опишува. Благодарност. За земјата.  За растенијата. За семејството. За можноста да го работам она што го сакам. За сите години во кои сум учела и продолжувам да учам. За секоја билка што сум ја препознала.  За секоја грешка што ме научила да бидам повнимателна. За секое ново знаење што ми покажало колку уште имам да откривам. И за ова прекрасно место што секогаш ме потсетува од каде доаѓа дел од мојата инспирација. Туртела не е само местото каде што ги собирам моите билки. Таа е место каде што минатото се среќава со сегашноста. Каде што старите патеки раскажуваат за некогашниот живот. Каде што шумите и ливадите продолжуваат да ја чуваат својата природна разновидност. Каде што моите родители со љубов ги чуваат пчелите. И каде што јас, со секое ново враќање, повторно се потсетувам зошто го избрав патот на билкарството.

Затоа, кога следниот пат ќе земете некоја HYGIA подготовка во рацете, сакам да знаете нешто. Зад неа не стои само формула. Стојат часови работа. Стои познавање на растенијата. Стои внимание кон секој чекор од подготовката. Стои едно семејство што ја сака природата. И стои едно место на Малешевските Планини што има посебно место во моето срце. ТУРТЕЛА. 

Местото каде што растат моите билки. Местото што ме потсетува дека највредните работи во животот често не се создаваат брзо, туку растат тивко, со време, труд и љубов.

HYGIA by Dr. Viktorija

Од природата. Низ моите раце. До вас.
Со љубов и благодарност,
Dr. Viktorija

© HYGIA by Dr. Viktorija. Текстот, фотографиите и визуелниот дизајн се заштитени. Сите права се задржани.