Постојат реченици што ги кажуваме без многу да размислуваме:

„Ми го скрши срцето.“
„Сè си ставам на срце.“
„Ме боли срцето.“
„Срцето ми е тешко.“

Со векови човекот ја сместувал љубовта, тагата, загубата и копнежот токму таму — во срцето.  Но дали тоа е само поетика? Или навистина постои момент кога она што го чувствуваме може да се почувствува и во градите? Одговорот е многу поинтересен отколку што изгледа. Да — емоционалната болка може да има сосема реална телесна компонента. Но тоа не значи дека секоја болка во градите е „од нерви“, ниту дека тагата буквално го „крши“ срцето. И токму тука започнува приказната за неверојатната врска меѓу мозокот, нервниот систем, стрес-хормоните и срцето.

Кога душата тагува, телото не стои настрана

Замислете момент на голема загуба. Телефонски повик што не сте сакале да го добиете. Разделба. Предавство. Страв за некого кого го сакате. Или онаа тивка, долготрајна тага која никој околу вас не ја забележува. Можеби прво ќе го задржите здивот. Потоа ќе почувствувате грутка во грлото. Градите ќе ви станат тешки. Срцето ќе почне да чука побрзо. Дланките ќе се испотат. Стомакот ќе се стегне. Можеби нема да можете да спиете.  Тоа не е фантазија. Емоционалниот стрес активира реални физиолошки системи во организмот. Автономниот нервен систем ја менува работата на срцето, дишењето и крвните садови, а телото ослободува стрес-хормони како адреналин и кортизол.  Затоа емоцијата никогаш не е само мисла. Ние ја чувствуваме со целото тело.

А што значи „сè ставаш на срце“?

Медицински, нема орган во кој се складираат неискажаните зборови. Но лично јас не сметам така. Оваа изрека има една многу реална човечка основа. Кога нешто постојано го преживуваме во себе — повторно размислуваме за него, се грижиме, очекуваме нешто лошо, потиснуваме лутина или тага — мозокот може повторно и повторно да ја активира реакцијата на стрес. Телото не го разбира животот преку реченицата: „Јас само размислувам.“ Тоа реагира на сигналите што ги добива. И затоа човек кој навидум мирно седи во кревет може да има забрзано срце, плиток здив и напнати мускули додека во умот повторно води разговор што завршил пред три часа. Тука за мене изреката „не ставај сè на срце“ добива сосема друго значење. Не значи: „Не чувствувај.“ Напротив. Можеби значи: Не носи сам сè што те боли.

А „скршеното срце“?

Овде станува уште поинтересно. Постои вистинска медицинска состојба наречена Takotsubo syndrome, позната и како broken-heart syndrome — синдром на скршено срце. При неа, силен емоционален или физички стрес може да биде поврзан со привремено нарушување на функцијата на левата комора на срцето. Симптомите можат да личат на срцев удар — болка во градите, отежнато дишење и промени на ЕКГ — поради што состојбата бара медицинска проценка. Тоа не значи дека секоја голема тага предизвикува Takotsubo. Не значи ни дека секоја болка во градите после стрес е „скршено срце“. Но ни покажува нешто извонредно: границата меѓу емоционалното и физичкото не е толку едноставна колку што некогаш сме мислеле. 

„Ама резултатите ми се добри…“

Ова е реченица што многу луѓе ја слушаат.  И понекогаш следува: „Тогаш ти е од нервоза.“ Како тоа да значи дека симптомот не е вистински. Не. Ако нервниот систем учествува во симптомот, симптомот не станува измислен. Палпитациите се реални. Стегањето е реално. Плиткото дишење е реално. Напнатоста е реална. Но истовремено мора да бидеме многу внимателни со другата крајност: не смееме нова или необјаснета болка во градите да ја прогласиме за емоционална само затоа што човекот е под стрес. Срцето прво заслужува да биде медицински проверено. Особено ако има притисок или силна болка во градите, отежнато дишење, несвестица, ладна пот, мачнина или болка што се шири кон рака, грб, вилица или врат — тоа бара итна медицинска проценка.

Не секоја рана крвари

А потоа останува она што медицинските анализи не можат секогаш да го измерaт: загубата. Недостигањето. Спомените. Празното столче. Телефонскиот број што повеќе нема да го повикаме. Мирисот што нè враќа години наназад. Гласот што одеднаш би дале сè повторно да го слушнеме. И можеби токму затоа човекот отсекогаш зборувал за срцето кога зборувал за љубовта. Затоа што загубата понекогаш навистина ја чувствуваме таму. Деновиве и моето срце е тажно. Ја изгубив мојата баба. Некој од вас го изгуби партнерот. Некој сопругот, трет родителот. Има и онакви за кои ми се кине душата, го изгубија своето чедо…. И можеби токму затоа оваа тема за мене престана да биде само тема за објава. Стана потсетник. Колку брзо поминува времето. Колку често мислиме дека ќе имаме уште една прилика. Уште едно кафе. Уште еден разговор. Уште една прегратка. Уште едно „ќе одам утре“. А животот понекогаш нè потсетува дека денес е она што навистина го имаме.

Тагата и благодарноста можат да живеат заедно

Не мислам дека треба да ја маскираме тагата со позитивни мисли. Кога боли — боли. Кога ни недостига некој — ни недостига. Верата не значи дека човекот не смее да плаче.  И благодарноста не значи дека загубата престанува да боли. Можеме истовремено да кажеме: „Боже, ме боли што ја нема.“ и „Ти благодарам што ја имав.“ Можеби токму тоа е еден од најдлабоките облици на благодарност. Да не ја мериме вредноста на љубовта само според тоа колку долго траела физичката близина, туку според она што човекот оставил во нас.

Затоа вечерва не барам од тебе да бидеш силна/силен

Направи си чај. Остави го телефонот. Запали свеќа. Седни неколку минути во тишина. Стави ја дланката на градите и диши бавно. А потоа напиши:
Што денес ми го оптовари срцето?
Што не можам да контролирам?
Што можам да пуштам?
За што сум благодарен/на денес?
Кому одамна не сум му кажал/а дека го сакам?
Не го правиме ова затоа што една свеќа или шолја чај ќе ја излечат тагата. Нема. Ритуалот не ја заменува медицината, психолошката помош, разговорот, времето, верата или процесот на тагување. Но може да создаде мал простор во денот во кој повеќе не бегаме од себе. И понекогаш токму тоа ни треба.

И на крај…

Ако денес имаш некого кого го сакаш — јави му се. Ако можеш да го прегрнеш — прегрни го. Ако треба да кажеш „те сакам“ — кажи го. Ако треба да простиш — размисли дали товарот што го носиш навистина вреди уште еден ден од твојот живот. Не можеме да контролираме колку долго ќе ги имаме луѓето покрај себе. Но можеме да бидеме поприсутни додека ги имаме. Чувајте ги луѓето што ви се дар од Бога. И кога животот ќе стане тежок, дозволете си да тагувате, да плачете, да молчите, да се молите и да побарате рака што ќе ве држи. Не мора секое скршено срце веднаш да го „поправаме“. Некогаш треба само да му дадеме време. Да му дадеме нежност. Да му дадеме простор. И да бидеме благодарни на Бога за она што љубовта ни го подарила — дури и кога разделбата боли. Затоа што некои луѓе заминуваат од нашиот поглед…но никогаш од местото што го оставиле во нашето срце. 🤍

Со љубов,
Dr. Viktorija | HYGIA

© HYGIA by Dr. Viktorija. Текстот, фотографиите и визуелниот дизајн се заштитени со авторски права. Секое неовластено користење, копирање или споделување без согласност е забрането.